پیش از این که به بررسی انواع عسل های ایران بپردازیم باید بدانیم که چه عاملی باعث میشود که در ایران انواع مختلف عسل مثل آویشن، یونجه، گشنیز و… تولید شود.
یکی از مهمترین دلایلی که باعث میشود ایران پتانسیل تولید انواع عسل را داشته باشد اقلیم بینظیر ایران است که رویشگاه گیاهان متنوعی است و از آنجایی که زنبور برای تولید عسل نیاز به شهد گلها دارد در نتیجه ایران یک کشور پر پتانسل برای تولید عسل های متنوع است چرا که زنبورداران در فصول مختلف میتوانند با کوچ دادن زنبورهای خود به شهد گلهای مختلف دسترسی داشته باشند و عسل های با طعم ها و رنگ های مختلف تولید کنند.
به طور کلی زنبورداران عسل ها را بر اساس منبع تعذیه و همچنین زمان برداشت طبقه بندی میکنند که ما در زیر به آنها اشاره خواهیم کرد.
نوع تغذیه مهمترین فاکتور در طبقه بندی عسل ها است که کیفیت آنها را نیز مشخص میکند به طور کل نوع تغذیه زنبور عسل از سه حالت خارج نیست. ۱. تغذیه با شکر (عسل تغذیهای) ۲. تغذیه از شهد گل (عسل طبیعی) ۳. تغذیه از شیره درختان (عسلک)
در این نوع عسل ، زنبوردار به جای تغذیه زنبور با شهد گل و گیاهان از آب شکر و یا مواد قندی دیگر استفاده میکند. به این معنی که محلول آب و شکر را داخل کندو قرار میدهد تا زنبور با مصرف آن عسل تولید کند.
عسل تغذیه ای معمولا برای زمستانگذرانی زنبورها و یا در اوایل فصل بهار برای پرجمعیت کردن کلنی تولید میشود، اما برخی از زنبورداران در فصول گل دهی نیز با تغذیه زنبور با آب و شکر باعث میشوند که زنبور حجم بیشتری عسل تولید کند. البته این نوع عسلها معمولا با آزمایش عسل مشخص میشوند.
در این نوع عسل زنبور به صورت کامل از شهد گل تغذیه میکند و هیچگونه تغذیه مصنوعی به زنبور داده نمیشود. عسلهای طبیعی خود به دو دسته تقسیم میشوند، عسل های چند گیاه و عسل های تک گل
عسل چند گیاه و یا چهل گیاه به عسلی گفته میشود که در آن زنبور از گیاهان مختلفی برای تغذیه استفاده کرده باشد چرا که پوشش گیاهی منطقه شامل گیاهان مختلف است. این عسل معمولا در فصل بهار که شکوفه درختان و گیاهان باز میشود به دست میآید.
عسل تک گل به عسلی گفته میشود که شهد غالب آن از یک گیاه باشد. معمولا زمانی که پوشش غالب گیاهی یک منطقه از یک نوع گل است (بیش از ۵۰ درصد) عسل به دست آمده از آن را به نام همان گیاه نام گذاری میکنند. مثل عسل اقاقیا، عسل آویشن، عسل پنبه و …
زنبور عسل تقریبا از هر مادهی شیرینی که در دسترسش باشد برای تولید عسل استفاده استفاده میکند. هنگامی که زنبور به جای تغذیه از شهد گلها از شیرهی به وجود آماده توسط حشرات دیگر بر روی درختانی مثل افرا و بلوط و خارشتر برای تولید عسل در کندو استفاده میکند که به آن عسلک میگویند. عسلک نیز مانند عسل طبیعی خواص بسیاری دارد و یکی از تولیدات ارزشمند زنبور عسل به شمار میرود.
یکی دیگر از طبقه بندیهایی که معمولا کندوداران برای عسل های خود دارند دسته بندی آن بر اساس زمان برداشت است به طور کلی عسل ها یا بهاره هستند و یا پاییزه
عسل بهاره همانطور که از اسم آن هم پیداست به عسلی گفته میشود که در فصل بهار بخصوص اوایل فصل بهار تولید میشود. در نتیجه عسل شکوفه درختانی مثل بادام و عسل مرکبات و همچنین عسل اقاقیا جزو عسلهای بهاره به شمار میروند.
برعکس عسل بهاره، اسم عسل پاییزه کمی گیج کننده است. عسل پاییزه به عسلهایی گفته میشود که از اواسط تابستان تا اوایل پاییز تولید میشود. عسلهایی مثل گون، آویشن و کنار جزو عسلهای پاییزه به شمار میروند.
همانطور که گفتیم عسل طبیعی و عسلک کاملا توسط زنبور عسل تولید میشود و هیچ نوع تغذیه مصنوعی به آنها داده نمیشود به همین دلیل دارای خواص درمانی عسل هستند. در زیر به مهمترین عسل های ایران که به صورت عمده تولید میشوند و خواص هر یک از آنها اشاره خواهیم کرد.
در اینجا ذکر دو نکته ضروری است
اول اینکه عملا لیست انواع عسل های موجود در ایران به تعداد گیاهان شهدزایی است که در ایران وجود دارد. اما خیلی از این گیاهان یا به صورت پراکنده وجود دارند و یا میزان شهد دهی آنها بسیار کم است پس به همین دلیل ما از نام بردن تمامی آنها خودداری میکنیم و تنها به مواردی اشاره میکنیم که میزان تولید آن در کشور قابل توجه باشد.
دوم اینکه وقتی گفته میشود عسل آویشن به این معنا نیست که زنبور ۱۰۰ درصد از شهد آویشن تغذیه کرده است بلکه منظور این است که گیاه غالب آن منطقه آویشن (بیش از ۵۰ درصد پوشش گیاهی منطقه) بوده است.
